Karl Benz

Karl Benz, znany również jako Carl Benz, był niemieckim inżynierem, konstruktorem i przedsiębiorcą. Zapisał się w historii jako twórca Benz Patent-Motorwagena – pojazdu powszechnie uznawanego za pierwszy praktyczny samochód zaprojektowany od podstaw z myślą o napędzie spalinowym. Nie ograniczył się do skonstruowania silnika. Opracował kompletny pojazd, opatentował go, rozpoczął produkcję i stopniowo przekonał społeczeństwo, że samochód może stać się użytecznym środkiem transportu.

Dzieciństwo i wykształcenie Karla Benza

Karl Friedrich Michael Benz urodził się 25 listopada 1844 roku w Mühlburgu, będącym obecnie częścią Karlsruhe. W literaturze można spotkać zarówno imię Karl, jak i Carl. Wynalazca został ochrzczony jako Karl, ale w dorosłym życiu najczęściej zapisywał swoje imię przez literę „C”.

Jego ojciec był maszynistą kolejowym i zmarł, gdy Karl nie miał jeszcze dwóch lat. Rodzina znalazła się w trudnej sytuacji materialnej, jednak matka zadbała o wykształcenie syna. Benz uczęszczał do liceum, a w 1860 roku, przed ukończeniem 16 lat, rozpoczął studia z zakresu budowy maszyn na Politechnice w Karlsruhe.

Po zakończeniu nauki w 1864 roku zdobywał praktykę w różnych przedsiębiorstwach. Pracował m.in. przy budowie lokomotyw, w fabryce wag i maszyn oraz przy projektowaniu konstrukcji żelaznych. Dzięki temu poznał zarówno precyzyjną mechanikę, jak i zasady organizacji pracy zakładów przemysłowych.

Pierwsza firma i trudne początki

W 1871 roku Benz wraz z mechanikiem Augustem Ritterem założył w Mannheim warsztat mechaniczny. Współpraca nie układała się dobrze, dlatego przyszły wynalazca postanowił wykupić udział wspólnika. Pomogła mu w tym narzeczona, Bertha Ringer, która przeznaczyła na ratowanie przedsiębiorstwa część swojego posagu.

Karl i Bertha pobrali się 20 lipca 1872 roku. Mieli pięcioro dzieci: Eugena, Richarda, Clarę, Thilde i Ellen. Bertha nie była jednak wyłącznie żoną wynalazcy. Wspierała jego przedsięwzięcia finansowo, uczestniczyła w pracach technicznych i broniła pomysłów męża w okresach, kiedy nie wierzyli w nie inwestorzy.

Pierwsza firma Benza przeżywała poważne problemy. W 1877 roku część jej wyposażenia została nawet zajęta przez komornika. Mimo trudności konstruktor nie zrezygnował z prac nad silnikiem spalinowym. Uważał, że może on w przyszłości zastąpić konie i stać się napędem samodzielnego pojazdu.

Prace nad silnikiem spalinowym

W 1878 roku Karl Benz rozpoczął intensywne prace nad dwusuwowym silnikiem gazowym. Urządzenie po raz pierwszy zadziałało prawidłowo w noc sylwestrową 1879 roku. Konstruktor uzyskał następnie patenty na związane z nim rozwiązania, między innymi elementy zapłonu i regulacji pracy silnika.

Silnik dwusuwowy dał Benzowi pierwsze znaczące dochody, ale nie nadawał się jeszcze do napędzania lekkiego pojazdu. Był zbyt duży i ciężki. W 1883 roku Benz wraz z nowymi wspólnikami założył Benz & Cie. Rheinische Gasmotoren-Fabrik Mannheim. Powodzenie produkowanych tam silników stacjonarnych zapewniło mu środki potrzebne do realizacji najważniejszego projektu – pojazdu poruszającego się bez koni.

Benz Patent-Motorwagen – samochód zaprojektowany jako całość

Najważniejszym osiągnięciem Benza nie było samo umieszczenie silnika w powozie. Konstruktor zaprojektował pojazd jako spójną całość, w której rama, napęd, układ kierowniczy i przeniesienie mocy współpracowały ze sobą.

Pierwszy Benz Patent-Motorwagen miał trzy koła. Benz zdecydował się na taki układ, ponieważ nie był zadowolony z ówczesnych sposobów kierowania czterokołowymi powozami. Dopiero później opracował odpowiednie rozwiązanie dla pojazdów czterokołowych.

Motorwagen był wyposażony w jednocylindrowy, czterosuwowy silnik benzynowy umieszczony z tyłu. Jednostka o pojemności około 954 cm³ rozwijała moc około 0,75 KM przy 400 obrotach na minutę. Pozwalało to osiągnąć prędkość do około 16 km/h. Z dzisiejszej perspektywy wartości te wydają się niewielkie, ale w latach 80. XIX wieku samodzielnie poruszający się pojazd był techniczną sensacją.

Patent uznawany za „akt urodzenia samochodu”

29 stycznia 1886 roku Karl Benz złożył w Cesarskim Urzędzie Patentowym wniosek dotyczący „pojazdu napędzanego silnikiem gazowym”. Wynalazek otrzymał niemiecki patent DRP 37435. Dokument ten jest często określany jako akt urodzenia współczesnego samochodu. Jego oryginalna treść i rysunki konstrukcyjne zostały zachowane przez Niemiecki Urząd Patentów i Znaków Towarowych.

Nie oznacza to, że Benz stworzył pierwszy w historii pojazd poruszający się bez użycia siły zwierząt. Wcześniej budowano chociażby pojazdy parowe. Jego konstrukcja była jednak pierwszym praktycznym samochodem z silnikiem spalinowym, zaprojektowanym jako samodzielny środek transportu i przeznaczonym do dalszej produkcji.

Pierwsze próby odbywały się na terenie fabryki, a później również na drogach publicznych. Pierwsza udokumentowana jazda miała miejsce w lipcu 1886 roku. Początkowo mieszkańcy odnosili się do wynalazku z dużą nieufnością. Samochód był głośny, pachniał paliwem i poruszał się bez koni, co dla wielu obserwatorów wydawało się niebezpieczne.

Bertha Benz i pierwsza daleka podróż samochodem

Przełomowym wydarzeniem okazała się podróż Berthy Benz. W sierpniu 1888 roku, bez wcześniejszego poinformowania męża, wyruszyła wraz z synami Eugenem i Richardem z Mannheim do Pforzheim. Trasa liczyła ponad 100 kilometrów, prowadziła w dużej mierze po nieutwardzonych drogach, a jej pokonanie zajęło przeszło 12 godzin.

W czasie podróży Bertha musiała rozwiązywać liczne problemy techniczne oraz zdobywać paliwo. Ligroinę, wykorzystywaną przez pojazd, kupiła w aptece. Wyprawa pokazała, że samochód może służyć nie tylko do krótkich prób w pobliżu warsztatu, lecz również do rzeczywistego przemieszczania się pomiędzy miastami.

Podróż dostarczyła też informacji potrzebnych do udoskonalenia pojazdu. Bertha zwróciła uwagę między innymi na konieczność zastosowania dodatkowego przełożenia ułatwiającego pokonywanie wzniesień. Jej wyprawa była jednocześnie demonstracją techniczną i niezwykle skuteczną promocją wynalazku.

Od eksperymentu do produkcji samochodów

We wrześniu 1888 roku Benz zaprezentował swój pojazd na wystawie technicznej w Monachium. Patent-Motorwagen otrzymał tam najwyższe wyróżnienie – Wielki Złoty Medal. Udoskonalony Model 3 zaczął być produkowany w niewielkiej serii i jest uznawany za pierwszy seryjnie wytwarzany samochód.

Kolejnym ważnym osiągnięciem Benza było opatentowanie w 1893 roku dwuprzegubowego układu kierowniczego. Rozwiązanie umożliwiło mu budowę udanych pojazdów czterokołowych, takich jak Benz Victoria.

W 1894 roku rozpoczęto produkcję lekkiego, dwuosobowego modelu Benz Velo. Do 1901 roku powstało około 1200 egzemplarzy, dlatego pojazd bywa określany jako pierwszy samochód wytwarzany na większą skalę. Benz rozwijał również silniki. W 1897 roku skonstruował jednostkę nazwaną „Contra”, będącą poprzednikiem późniejszych silników z przeciwlegle ułożonymi cylindrami, określanych jako boksery.

Przedsiębiorstwo rozwijało się bardzo szybko. W 1890 roku Benz & Cie. było już drugą pod względem wielkości fabryką silników w Niemczech, a na przełomie XIX i XX wieku stało się jednym z najważniejszych producentów samochodów na świecie.

Powstanie marki Mercedes-Benz

W 1903 roku Karl Benz wycofał się z bieżącego zarządzania Benz & Cie. i przeszedł do rady nadzorczej. Trzy lata później wraz z synami Eugenem i Richardem założył w Ladenburgu rodzinną firmę Carl Benz Söhne. W 1912 roku przekazał jej prowadzenie synom.

W 1926 roku Benz & Cie. połączyło się z Daimler-Motoren-Gesellschaft, przedsiębiorstwem związanym z Gottliebem Daimlerem i Wilhelmem Maybachem. W wyniku fuzji powstała spółka Daimler-Benz, a produkowane przez nią samochody otrzymały nazwę Mercedes-Benz.

Nazwa ta łączyła dwa niezależne nurty rozwoju motoryzacji. Człon „Benz” pochodził od nazwiska Karla Benza, natomiast „Mercedes” od imienia Mercédès Jellinek, córki przedsiębiorcy Emila Jellinka współpracującego wcześniej z firmą Daimlera. W 1926 roku połączono także znaki obu przedsiębiorstw – trójramienną gwiazdę Daimlera otoczono wieńcem laurowym używanym przez firmę Benz.

Śmierć i znaczenie Karla Benza

Karl Benz zmarł 4 kwietnia 1929 roku w swoim domu w Ladenburgu, w wieku 84 lat. Dożył czasów, w których samochód przestał być techniczną ciekawostką, a stał się szybko rozwijającym środkiem transportu.

Jego największą zasługą było połączenie wynalazczości z konsekwentnym wdrażaniem pomysłu. Benz nie tylko zbudował działający pojazd. Opatentował go, testował, udoskonalał, prezentował publiczności i wprowadził do produkcji. Dzięki temu jego konstrukcja stała się jednym z najważniejszych punktów zwrotnych w historii transportu.

Ciekawostki

Benz Patent-Motorwagen nie był uruchamiany współczesnym kluczykiem samochodowym, do którego można byłoby przypiąć brelok. Klucze sterujące zapłonem pojawiły się dopiero na początku XX wieku, natomiast rozwiązanie pozwalające uruchomić samochód samym przekręceniem kluczyka upowszechniło się znacznie później.

Breloki z symbolem Mercedes-Benz, nazwiskiem Benz albo wizerunkiem Patent-Motorwagena można więc traktować jako późniejsze pamiątki nawiązujące do dziedzictwa konstruktora. Droga od trójkołowego pojazdu Benza do współczesnego elektronicznego kluczyka z firmowym brelokiem pokazuje, jak bardzo zmieniła się motoryzacja. Dla Benza najważniejsze było samo wprawienie pojazdu w ruch. Dopiero kolejne pokolenia producentów zaczęły rozwijać zamki, kluczyki, zabezpieczenia, piloty i breloki pełniące również funkcję elementów identyfikacji marki.

Jeśli szukasz personalizowanego breloka do swojego samochodu marki Mercedes-Benz to możesz go kupić pod linkiem: https://enczarts.pl/collections/mercedes. Możesz też zamówić brelok niezależnie od tego jaką markę posiadasz.

Zdjęcie Karla Benza: wikimedia.org, domena publiczna